فرهنگ پايين كتابخواني در بلخ و عوامل آن:

محمد شايق پيام

در حالي كه مسوِولان نهاد هاي فرهنگي در بلخ مي گويند كه با طرح و اجراي برنامه هاي مختلف تلاش دارند، فرهنگ كتابخواني را در ميان شهروندان بلخ، به ويژه زنان و جوانان ترويج كنند،

اكثر شهروندان اين ولايت مي گويند كه مشكلات متعددي، سبب شده است كه علاقه به خواندن كتاب در ميان مردم، در سطح بسيار پاييني قرار داشته باشد.

به گفته مسوِولان ولايت بلخ، در حال حاضر در سراسر اين ولايت نزديك به 50 كتابخانه خرد و بزرگ فعاليت مي كنند كه اكثرا در مركز ولايت، يعني شهر مزار شريف موقعيت دارند.

صالح محمد خليق رييس اطلاعات و فرهنگ بلخ، مي گويد: "تلاش هاي ما براي رشد فرهنگ كتاب خواني، ثمر داده و حالا تعداد جواناني كه به كتاب و كتاب خواني علاقه دارند، به مراتب بيشتر از سال هاي قبل است."

به گفته خليق، آمار دقيقي از تعداد كتابخوانان در بلخ وجود ندارد؛ اما مراجعه روز افزون جوانان به كتابخانه هاي دولتي و خصوصي يا به كتابفروشي هاي شهري، نشان مي دهد كه علاقه به كتابخواني در اين شهر بيشتر شده است.

اما مردم عادي حكايت ديگري در اين مورد دارند. آنان سطح پايين سواد در ميان مردم، فقر، نبود كتابخانه ها يا كابفروشي هاي مدرن، مشغوليت افراد با سواد در وظايف روزانه و اين قبيل مسايل را عوامل اصلي سطح پايين فرهنگ كتابخواني در اين ولايت مي دانند.

حاجي محمد قيوم يكي از كتاب فروشان اين شهر كه بيشترينه كتاب هاي اسلامي را به فروش مي رساند ، مي گويد : " اولا تعداد كساني كه براي خريد كتاب مراجعه مي كنند كم است و ثانيا در ميان همين تعداد هم اكثر آنان پول كافي براي خريد كتاب ندارند و مي خواهند كتاب را به كرايه بگيرند."

به گفته اين كتابفروش؛ چون اكثر كتاب هايي كه در بازار هاي كشور وجود دارد، در بيرون از كشور چاپ شده، قيمت فروش آنان بالاست. وي پيشنهاد مي كند: " اگر دولت زمينه چاپ كتاب را با هزينه هاي پايي در داخل كشور مساعد بسازد، مردم خواهند توانست كتاب هاي مورد نظر خود را  با قيمت مناسب بخرند و به اين ترتيب كتابخواني در سطح كشور،رشد خواهد كرد."

شماري از جوانان كه در دانشگاهها يا مكاتب درس مي خوانند و علاقه دارند كه در كنار آن به مطالعه در زمينه هاي مختلف بپردازند، نبود كتابخانه هايي را كه فضاي مطالعه داشته باشد، مشكل اصلي خود عنوان مي كنند.

حميدالله نذيري  محصل سال دوم دانشكده تربيه معلم مي گويد: " اولا كتابخانه هايي كه در مزار شريف فعاليت مي كنند، فضايي براي مطالعه ندارند و اگر هم فضاي كوچكي دارند، در زمستان از سردي و در تابستان از گرمي نمي توان حتا چند دقيقه معدود را در آن سپري كرد، چي رسد به اين كه خواسته باشي يكي دو ساعت را براي مطالعه كردن در آن بگذراني."

به گفته نذيري، تنها كتابخانه اي كه از امكانات بهتري برخوردار است، كتابخانه دانشگاه بلخ است.

اما اكثر جوانان مي گويند كه به اين كتابخانه دسترسي ندارند. فرهاد راغب، متعلم صنف دوازدهم يكي از مكاتب، مزار شريف مي گويد: " به كتابخانه دانشگاه تنها دانشجويان دسترسي دارند؛ يعني اگر يك جوان غير دانشجو خواسته باشد از كتاب هاي اين كتابخانه استفاده كند، بايد منتظر بماند تا به دوره دانشگاه برسد و پس از ورود به دانشگاه، به اين كتابخانه دسترسي يابد." ‌ ‌

مسوِولان ولايت بلخ مي گويند كه آنان بخش خصوصي را به ايجاد كتابخانه هاي بزرگ و مدرن در اين ولايت تشويق كرده اند؛ اما نظر به اين كه سطح سواد درميان شهروندان بلخ پايين است و يك كتابخانه خصوصي نمي تواند، هزينه هايش را از طريق فروش كتاب يا زمينه سازي فضاي مطالعه، به دست بيارود، بخش خصوصي براي سرمايه گذاري در اين زمينه، علاقه اي از خود نشان نداده است.

يكي از مسوِولان رياست اطلاعات و فرهنگ ولايت بلخ كه نخواست هويتش در گزارش فاش شود، گفت: " وزارت اطلاعات و فرهنگ كه مسوِوليت ايجاد كتابخانه ها و تشويق فرهنگ كتابخواني را دارد، نه بودجه لازم براي اين كار را در اختيار دارد و نه عزم و اراده قوي."

به گفته اين مامور اطلاعات و فرهنگ بلخ، حفظ  و اعتلاي فرهنگ در هر كشور دنيا، بر عهده، دولت هاست؛ اما دولت ما به يگانه موردي كه هيچ توجه ندارد،  رشد فرهنگي جامعه است.